Revolusi

DAVID VAN REYBROUCK (2020)

  • Waar gaat dit boek over?

Revolusi - Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld gaat over de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië. Niet bezien vanuit een nationaal perspectief maar bekeken met een mondiale bril. De Vlaamse auteur David van Reybrouck (1971) gaat terug naar het begin van de koloniale tijd en beschrijft vervolgens de eerste bewegingen van verzet, de Japanse bezetting en (de gevolgen van) de dekolonisatieoorlog na 1945. Dit alles plaatst hij in een internationale context, waarin hij de onafhankelijkheid van Indonesië - historisch terecht - plaatst als startpunt van de wereldwijde dekolonisatie.

 

  • Wat is de Revolusi?

 

De Revolusi Nasional Indonesia is de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd die op 17 augustus 1945 startte. Het begon met het uitroepen van de onafhankelijkheid door Soekarno, die later de eerste president van het land zou worden. De Revolusi zou duren tot 1949 en kostte aan tienduizenden mensen het leven, zowel Indonesiërs als Nederlanders, Britten, Japanners en tal van mensen met andere nationaliteiten. Kortom: het was een conflict op internationale schaal, bovendien gekenmerkt door buitensporig geweld en oorlogsmisdaden. Hoewel die laatstgenoemde term in Nederland zeer omstreden is, beschrijft het boek talloze misstanden uit de periode 1945-1949, soms van structurele aard, die dit predicaat mogen dragen. 

 

  • Waarom is dit boek relevant?

 

- Omdat het de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië lostrekt uit een eenzijdig perspectief. Dat wil zeggen: het verhaal wordt verteld door ooggetuigen van alle betrokken partijen. Deze getuigenissen worden vervolgens door de auteur geplaatst in de juiste context. Waarom zeggen ze dit? Wat is ervan waar? Hoe verhouden ze zich tot elkaar? Wat is de diepere betekenis?

- Omdat het boek de onafhankelijkheid van Indonesië neerzet als dé start van de wereldwijde dekolonisatie; een vaak vergeten historisch feit, dat echter van groot belang is in het verloop van de wereldgeschiedenis.

- Omdat het boek dieper inzicht geeft in de verhouding tussen Nederland en Indonesië én over ons (gebrek aan) historisch en moreel besef.

 

  • Voor wie is dit boek bedoeld?

 

- voor wie geïnteresseerd is in geschiedenis en in het bijzonder het koloniale verleden van Nederland.

- voor wie Nederland en zijn hedendaagse verhouding tot racisme en multiculturalisme beter wil leren begrijpen.

 

  • Wat kun je van dit boek leren?

 

Uit Revolusi heb ik de volgende takeaways gehaald:

 

1) Het belang van de (vernietigende) kracht van (het ontbreken van) gelijkwaardigheid, menselijkheid en empathie in het oplossen van conflicten

 

Als je bovenstaande zin positief interpreteert, dan haal je eruit dat een conflict kan worden opgelost door de opponent als gelijke te zien en door empathisch te zijn voor diens houding, achtergrond en standpunten. Maar als je die gelijkwaardigheid en empathie niet kunt opbrengen, dan kan dit een vernietigende, escalerende werking hebben. Vanaf de eerste stappen die Nederland zette op de Indonesische eilanden, hebben 'onze' vertegenwoordigers aldaar het moeilijk gevonden om de bewoners van die eilanden als gelijken te zien. Als mensen. Niet alleen tijdens de VOC-jaren, maar ook later, tijdens de eerste protestgolven in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. En ook weer bij het uitbreken van de Indonesische vrijheidsstrijd in 1945. Deze hooghartigheid en het niet willen begrijpen van wat er in de ander omging, leidde tot een vreemd soort onderschatting en uiteindelijk een totaal verkeerde ínschatting van de Indonesische sentimenten. Pas in 1946 leek er zich een kentering voor te doen. Tijdens de onderhandelingen voor een vredesverdrag - het latere akkoord van Linggadjati - zochten én vonden de Nederlanders en de Indonesiërs toenadering tot elkaar. Omdat ze plotseling empathisch waren in hun grondhouding, wat ook de persoonlijke verhoudingen tussen de onderhandelaars ten goede kwam. Al snel na het sluiten van het akkoord ging het weer mis: Omdat de Nederlandse politiek, vanuit Nederland, allerlei nieuwe voorwaarden wilden toevoegen aan het akkoord, werd het verbond als het ware uitgehold. De ene partij - Nederland - verviel in oude gewoonten en overspeelde zijn hand, waarna de grond rijp was voor nieuw geweld.

 

2) De morele ‘high ground’ van Nederland is nergens op gebaseerd; het gebrek aan historisch besef schrijnend

 

Van Reybrouck confronteert de lezer al vroeg in zijn boek met de volgende statistiek: De helft van de Nederlanders trots op zijn koloniaal verleden. Een onderzoek uit december 2019 van het bureau YouGov heeft dit aangetoond. Met ‘onze’ 50 procent zijn we met afstand koploper in Europa; de Britten volgen met 32 procent op de tweede plek. Het toont aan hoe weinig we weten van ons koloniale verleden en met name van de schaduwkanten ervan. Ons onderwijs besteedt, zo constateert Van Reybrouck, naar verhouding weinig en in ieder geval zeer eenzijdig aandacht aan ons koloniale verleden. Niet alleen is het curriculum verschraald; ook de intensiteit en het belang van het vak Geschiedenis wordt ondergewaardeerd. Geschiedenis is slechts verplicht in de eerste twee tot drie jaar van de middelbare school; daarna is het een keuzevak. Bovendien leggen de schaduwkanten van ons koloniale verleden het in het Nederlandse historisch narratief af tegen de dingen waar we als natie prat op gaan. Nederland als bakermat van tolerantie, Nederland gidsland, enzovoorts. ‘We’ wijzen graag naar andere landen (de Verenigde Staten bijvoorbeeld) als die slecht omgaan met het verleden. Maar we gaan hierbij voorbij aan ons eigen gedrag in de vergangenheit. Die morele verhevenheid is historisch gezien nergens op gebaseerd, zo laat dit boek zien.

 

  • Om over na te denken:

 

In Revolusi heeft David van Reybrouck bijzonder veel aandacht voor ‘klokkenluider’ Joop Hueting. Deze voormalige Nederlandse soldaat die in Indonesië vocht tijdens de revolutiejaren, was de eerste die getuigde van de misstanden die ons leger heeft begaan in de voormalige kolonie. Dat deed hij eind jaren zestig, op de nationale televisie. Hij was ook de eerste die deze misstanden ‘oorlogsmisdaden’ noemde. Hueting werd er om verketterd. Door zijn oud-collega’s uit het leger, maar ook door de politiek, door de media en een groot deel van de bevolking. Hueting werd zelfs met de dood bedreigd. Het getuigt van grote moed dat Hueting destijds naar voren stapte om met naam en toenaam te vertellen wat hij heeft gezien en meegemaakt. Hij wist dat er grote weerstand op zou volgen, maar koos ervoor om desondanks die storm te trotseren. Bovendien is hetgeen Hueting overkwam een voorbode geweest van wat mensen meemaken die tegenwoordig opkomen voor waar zij voor staan. Zij vechten immers ook tegen dezelfde weerstand, die voortkomt uit een vastgeroest narratief dat ieder nuchter zicht op de werkelijkheid ontneemt. 

 

  • Waarom moet je dit boek lezen?

 

Als je aan het denken wilt gezet worden over het belang van het verleden als onderdeel van het waarden- en normen-complex van de samenleving van ons land. Bovendien wordt de belofte op de achterzijde van het boek volledig waargemaakt: Niet eerder werd het verhaal van de Indonesische strijd voor vrijheid zo zinderend verteld.

 

  • En waarom niet?

 

Als je liever een dunner boek wilt lezen (want 637 pagina's) en niet zo geïnteresseerd bent in geschiedenis.

 

Meer informatie over David van Reybrouck vind je hier.

Meer werken van David van Reybrouck  vind je bij je lokale boekhandel of hier (Bol.com) of hier (Dominicanen).